‘कोविड बॅच’चा शिक्का ते साईट इंजिनिअर: माझा पहिला साईट अनुभव आणि घर बांधण्यासाठी लागणारे A to Z मटेरियल

नमस्कार मित्रांनो,

मी सौरभ बाळसाहेब गरुड. आज या ब्लॉगच्या माध्यमातून मी तुमच्याशी एक सिव्हिल इंजिनिअर म्हणून आणि जमिनीवर प्रत्यक्ष काम करणारा एक व्यक्ती म्हणून संवाद साधत आहे.

आपल्यापैकी प्रत्येकाचं एक स्वप्न असतं — स्वतःचं एक हक्काचं आणि मजबूत घर असावं! पण हे घर उभं कसं राहतं? त्यात नेमकं काय काय साहित्य लागतं? हे समजून घेण्याआधी मला माझ्या पहिल्या साईटवरचा एक छोटासा पण डोळे उघडणारा अनुभव तुमच्यासोबत शेअर करायचा आहे.

‘कोविड बॅच’चा शिक्का आणि माझा पहिला साईटवरचा दिवस

माझा सिव्हिल डिप्लोमा पूर्ण झाल्यानंतर मी इंजिनिअरिंगसाठी ॲडमिशन घेतलं. पहिलं वर्ष सुरळीत संपलं, पण त्यानंतर अचानक लॉकडाऊन लागला. पुढील दोन वर्षं घरात बसून ऑनलाईन लेक्चर्स आणि ऑनलाईन पेपर्समध्येच निघून गेली. जेव्हा हातात डिग्री घेऊन बाहेर पडलो, तेव्हा लॉकडाऊन नुकतंच उघडलं होतं.

पण बाहेरच्या जगात आमच्यावर एक शिक्का मारला गेला होता — "ही तर कोविड बॅच!"

मी जेव्हा पहिल्यांदा साईट इंजिनिअरच्या नोकरीसाठी इंटरव्ह्यूला गेलो, तेव्हा समोरून स्पष्ट ऐकावं लागलं:

> "तुम्हाला बेसिक नॉलेज काय आहे? पुस्तकातलं आणि प्रत्यक्ष साईटवरचं जग खूप वेगळं असतं. तुम्ही तर कॉलेजच केलं नाही, तुम्हाला काय अडचणी सोडवता येणार?"

> माझा डिप्लोमा झालेला असूनही त्यांनी मला रिजेक्ट केलं. मन खूप खट्टू झालं होतं. पण हार मानून चालणार नव्हतं. शेवटी एका ओळखीच्या साईटवर काम मिळालं, पण एका कठीण अटीवर — "पहिले तीन महिने एक रुपयाही पगार मिळणार नाही (Without Payment). जर काम शिकून दाखवलंस, तरच पुढे विचार करू." मी ती अट लगेच मान्य केली, कारण मला काम शिकायचं होतं.

जेव्हा मी पहिल्या दिवशी प्रत्यक्ष साईटवर उभा राहिलो, तेव्हा छातीत एक अभिमान होता की मी एक सिव्हिल इंजिनिअर म्हणून साईटवर आलोय. त्या साईटवर आरसीसी (RCC) स्ट्रक्चरचं काम संपून फिनिशिंग सुरू होतं — विटांचं बांधकाम, प्लास्टर, पुट्टी, पीओपी (POP), आणि पेंटिंगची कामं सुरू होती. त्यानंतर दुसऱ्या साईटवर जाऊन पाया (Footing) आणि कॉंक्रीटिंगचं कामही जवळून पाहिलं.

त्या पहिल्या काही महिन्यांत मला सर्वात मोठी गोष्ट शिकायला मिळाली, ती म्हणजे: मटेरियलची खरी ताकद!

पुस्तकात प्रमाण वाचणं वेगळं आणि प्रत्यक्ष डोळ्यांसमोर सिमेंट, वाळू, खडी आणि पाण्याचे प्रमाण (Water-Cement Ratio) योग्य ठेवून कॉंक्रीटची ताकद कशी वाढवायची हे अनुभवणं पूर्णपणे वेगळं होतं.

त्यामुळेच, आज जर तुम्ही स्वतःचं घर बांधायला घेत असाल, तर तुम्हाला कोणावरही विसंबून न राहता पायापासून ते शेवटपर्यंत कोणतं मटेरियल लागतं, याची माहिती असणं अत्यंत गरजेचं आहे. चला, ते अगदी सोप्या भाषेत समजून घेऊया.

घर बांधण्यासाठी पायापासून ते फिनिशिंगपर्यंत लागणारे A to Z मटेरियल

घर बांधणीचे काम प्रामुख्याने दोन टप्प्यांत विभागले जाते:

* स्ट्रक्चरल मटेरियल (पाया, कॉलम, बीम आणि स्लॅबसाठी)

* फिनिशिंग व सर्व्हिसेस मटेरियल (भिंती, प्लास्टर, प्लंबिंग, टाईल्स आणि पेंट)

१. स्ट्रक्चरल मटेरियल (घराचा पाया आणि सांगाडा मजबूत करण्यासाठी)

घराचे आयुष्य किती राहील, हे या साहित्याच्या दर्जावर अवलंबून असते:

* स्टील / टीएमटी बार (TMT Rebars):  कॉलम, बीम, स्लॅब आणि फुटिंगसाठी स्टीलचा वापर होतो. घरकामासाठी साधारणपणे Fe 500D किंवा Fe 550D ग्रेडचे ८mm, १०mm, १२mm, १६mm आणि २०mm जाडीचे टीएमटी बार वापरले जातात. (स्टील बांधण्यासाठी बाइंडिंग वायर लागते).

* सिमेंट (Cement):

* OPC (Ordinary Portland Cement): कॉलम, बीम आणि स्लॅबच्या कॉंक्रीटसाठी उत्तम मानले जाते.

* PPC (Portland Pozzolana Cement): वीटकाम, प्लास्टर आणि फ्लोअरिंगसाठी उत्तम मानले जाते, कारण यामुळे भेगा (Cracks) पडण्याचा धोका कमी असतो.

* खडी (Aggregates / Coarse Aggregate):  कॉंक्रीटला ताकद देण्यासाठी १०mm आणि २०mm खडीचे योग्य मिश्रण वापरले जाते. खडी धुळीशिवाय आणि टोकदार (Angular) असावी.

* वाळू (Sand / M-Sand): सध्या नैसर्गिक नदीच्या वाळूऐवजी क्रश सँडचा वापर मोठ्या प्रमाणावर होतो:

* M-Sand (Manufactured Sand): कॉंक्रीट आणि आरसीसी कामासाठी.

* P-Sand (Plastering Sand): बारीक चाळलेली वाळू, जी गुळगुळीत प्लास्टरसाठी वापरतात.

* पाणी (Curing Water): ज्या पाण्याने आपण मटेरियल मिक्स करतो आणि कॉंक्रीट ओले (क्यूरिंग) ठेवतो, ते पिण्यायोग्य आणि क्षारांचे प्रमाण कमी असलेले असावे.

२. भिंती आणि चिनाईसाठी लागणारे साहित्य (Masonry Work)

घराच्या आतील व बाहेरील भिंती उभारण्यासाठी पर्याय:

* लाल विटा (Red Clay Bricks): पारंपरिक आणि मजबूत, परंतु यात सिमेंट मोर्टार (मसाला) जास्त लागतो.

* AAC ब्लॉक्स (Autoclaved Aerated Concrete Blocks): वजनाने हलके, घराचे तापमान नियंत्रित ठेवणारे आणि वेगाने काम होणारे. यांना जोडण्यासाठी ब्लॉक जॉईंटिंग केमिकल (Adhesive) वापरतात.

* सिमेंट किंवा फ्लाय ॲश ब्लॉक्स: कंपाऊंड वॉल किंवा अंतर्गत पार्टिशनसाठी योग्य.

३. प्लंबिंग आणि इलेक्ट्रिकल कन्सिल्ड साहित्य (भिंतीत गाडल्या जाणाऱ्या गोष्टी)

प्लास्टर करण्यापूर्वीच हे साहित्य बसवावे लागते:

* प्लंबिंग पाईप्स:

* पाण्यासाठी CPVC (गरम-थंड पाण्यासाठी) किंवा UPVC पाईप्स.

* ड्रेनेज आणि सांडपाण्यासाठी हेवी ड्युटी PVC / SWR पाईप्स आणि ट्रॅप्स (Nahani Trap).

* इलेक्ट्रिकल साहित्य:

कन्सिल्ड वायरिंगसाठी PVC कन्ड्युट पाईप्स (Conduit Pipes), जंक्शन बॉक्सेस आणि मेटल स्विच बॉक्सेस.

४. फिनिशिंग साहित्य (घराला सुंदर आणि राहण्यायोग्य बनवण्यासाठी)

* वॉटरप्रूफिंग केमिकल (Waterproofing Chemicals):  पाया, बाथरूम, बाल्कनी आणि गच्चीवर सिमेंटसोबत डॉ. फिक्सिट (Dr. Fixit) किंवा तत्सम दर्जेदार केमिकल वापरणे अनिवार्य आहे, जेणेकरून भविष्यात ओल (Dampness) येत नाही.

* प्लास्टर ऑफ पॅरिस (POP) आणि वॉल पुट्टी: प्लास्टर झालेल्या भिंती गुळगुळीत करण्यासाठी २ कोट पुट्टी आणि फॉल्स सिलिंगसाठी पीओपी.

* फ्लोअरिंग (Tiles / Granite / Marble):

* हॉल आणि बेडरूमसाठी व्हिट्रिफाइड टाईल्स (Vitrified Tiles).

* किचन ओटा आणि पायऱ्यांसाठी ग्रॅनाईट (Granite).

* बाथरूमसाठी अँटी-स्किड (घसरणार नाहीत अशा) टाईल्स.

* टाईल्स बसवण्यासाठी सिमेंट किंवा टाईल ॲडेसिव्ह (Tile Adhesive) आणि जॉइंट भरण्यासाठी इपॉक्सी ग्राऊट (Epoxy Grout).

* रंगकाम (Paints):

* बाहेरील भिंतींसाठी वेदरप्रूफ एक्सटीरियर इमल्शन (Exterior Emulsion).

* आतील भिंतींसाठी प्रायमर आणि वॉशेबल इंटिरियर इमल्शन पेंट.

नवीन घर बांधणाऱ्यांसाठी माझा एक मोलाचा सल्ला:

> "इमारत कितीही सुंदर डिझाइन केली असली, तरी तिची खरी ताकद ही तिच्या साहित्याच्या दर्जावर आणि योग्य प्रमाणावर (Ratio) अवलंबून असते."

> स्वस्तात मिळतंय म्हणून कधीही हलक्या प्रतीचे सिमेंट, जुनाट गंजलेले स्टील किंवा मातीमिश्रित वाळू वापरू नका. सुरुवातीला काही हजार रुपये वाचवण्याच्या नादात भविष्यात लाखो रुपयांचा दुरुस्ती खर्च निघू शकतो.

तुमचे काय मत आहे?

मित्रांनो, हा माझा पहिलाच ब्लॉग आहे. माझा हा अनुभव आणि दिलेली माहिती तुम्हाला कशी वाटली, हे खाली Comment करून नक्की सांगा. जर तुम्हीही स्वतःचं घर बांधण्याचा विचार करत असाल आणि बजेट किंवा मटेरियलबाबत काही प्रश्न असतील, तर बिनधास्त विचारा — मी नक्की मदत करेन!

पुढील भागात आपण पाहणार आहोत: "आरसीसी स्लॅब भरताना सर्वात जास्त कोणत्या चुका होतात आणि त्या कशा टाळाव्यात?"

धन्यवाद!

— सौरभ गरुड (सिव्हिल इंजिनिअर)